Przejdź do treści

Latem 1967 roku polska sprinterka Ewa Kłobukowska dowiedziała się, że nie może już startować w zawodach. Nie dlatego, że złamała zasady. Nie dlatego, że korzystała z dopingu. Ale dlatego, że jej ciało nie pasowało do wyobrażeń działaczy sportowych o tym, jak „powinna” wyglądać czy być zbudowana kobieta. Z dnia na dzień straciła prawo do rywalizacji, osiągnięte rekordy i marzenia.

Ponad pół wieku później sytuacja nie uległa aż tak dużej zmianie: kobiety, których ciała nie mieszczą się w sztywnych schematach, są wykluczane, upokarzane i zmuszane do medycznych interwencji, a sami naukowcy ponownie sprzeciwiają się wykorzystywaniu wyników ich prac w tzw. „testach płci”.

Temat osób interpłciowych, zwłaszcza kobiet, w sporcie pojawia się regularnie i często towarzyszą mu nieprawdziwe i krzywdzące stwierdzenia dotyczące zawodniczek oraz osób urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi w ogóle.

Przykładem może być dyskusja która rozgorzała latem 2024 r., podczas Olimpiady w Paryżu, dotycząca zawodniczek, które rzekomo mają cechy interpłciowe.

Celem poniższych informacji jest przedstawienie pomocnych treści, tak aby narracje były bardziej merytoryczne i mniej krzywdzące dla osób interpłciowych.

📅 10 kwietnia 2026 (piątek), godz. 16:00 zapraszamy na webinar:
„Interpłciowość w sporcie: między faktami a medialną burzą”

Webinar dla wszystkich osób, które chcą lepiej zrozumieć temat interpłciowości w sporcie i oddzielić rzetelną wiedzę od medialnych uproszczeń. Przyjrzymy się aktualnym regulacjom, faktom naukowym oraz temu, jak wpływają one na życie i kariery zawodniczek.

🎓 Prowadzenie: Natalia Organista
📍 Forma: online (Zoom)
⏱ Czas trwania: ok. 60–90 minut
🧏‍♀️ Dostępność: tłumaczenie na PJM

👉 Rejestracja: https://zoom.us/webinar/register/WN_cf9YY9BtQH2ojdsLsCItHw

Spis treści:

  1. Kim są osoby interpłciowe?
  2. Krótka historia testów płci i regulacji
  3. Wątek polski
  4. Probelmatyczne dyskusje o interpłciowości w sporcie
  5. Wpływ na osoby interpłciowe
  6. Co możesz zrobić
  7. Dodatkowe źródła i informacje

Fundamentalne zasady olimpizmu

Uprawianie sportu jest prawem człowieka. Każdy musi mieć możliwość uprawiania sportu bez jakiejkolwiek dyskryminacji, a w duchu olimpijskim, co wymaga wzajemnego zrozumienia w duchu przyjaźni, solidarności i fair play.

Należy zapewnić możliwość korzystania z praw i wolności wyznaczonych w niniejszej Karcie Olimpijskiej1 bez dyskryminacji ze względu na rasę, kolor skóry, płeć, orientację seksualną, język, religię, poglądy polityczne lub inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, majątek, urodzenie lub jakiekolwiek inne okoliczności.

Kim są osoby interpłciowe?

Każdy z nas ma cechy płciowe. U większości osób, ale nie u wszystkich, są one takie jak wynika z lekcji biologii w szkole podstawowej. Niestety, naturalna różnorodność cech płciowych wykraczająca poza za podstawowe schematy jest najczęściej pomijana w edukacji.

Interpłciowość to pojęcie parasolowe dotyczące osób, które rodzą się z ciałem, które nie wpisuje się w definicje typowych ciał żeńskich bądź męskich. Wrodzona różnorodność cech płciowych może być wieloraka i dotyczyć: wewnętrznych i/lub zewnętrznych narządów płciowych i/lub chromosomów i/lub struktur hormonalnych.

Zróżnicowane cechy płciowe, mogą być widoczne już u noworodków, ale mogą również ujawnić się w okresie prenatalnym, w dzieciństwie, w okresie dojrzewania lub w życiu dorosłym. Ze względu na indywidualne okoliczności życiowe oraz specyfikę ciała, niektóre osoby mogą nigdy nie dowiedzieć się, że ich cechy płciowe są nietypowe.

Interpłciowość dotyczy różnorodności cielesnej, a nie tożsamości płciowej czy orientacji seksualnej. 

U większości kobiet występuje układ chromosomów 46 XX, jednak zdarzają się przypadki kobiet z układem 46 XY. Spotyka się również osoby, u których część komórek zawiera chromosomy 46 XX, a część 46 XY. Istnieje także wiele innych wariantów, takich jak 45 X czy 47 XXY.

Układy hormonalne poszczególnych osób również mogą się znacząco różnić. Na przykład możemy mieć wysoki poziom testosteronu, a mimo to nasze ciało może w ogóle na niego nie reagować lub – co więcej – przekształcać go w estrogen. Są też kobiety które mają chromosomy XX i naturalnie bardzo wysoki poziom androgenów, np. testosteronu.

Inne terminy opisujące interpłciowoś i osoby interpłciowe:
ZCP – Zróżnicowane Cechy Płciowe (ang. VSC – Variations of Sex Characteristics) 
ZRP – Zróżnicowany rozwój płciowy (ang. DSD – Diverse Sex Development)2  
Jak mówić o osobach ze zróżnicowanymi cechami płciowymi — zajrzyj do naszego słownika!https://www.interakcja.org.pl/slownictwo/

Powrót do początku

Krótka historia testów i regulacji

„Testy płci” w sporcie mają swoją historię sięgającą lat 30. XX wieku, kiedy pojawiły się niepotwierdzone doniesienia o mężczyznach podszywających się pod kobiety na między-narodowych zawodach. W latach 40. i 50. stosowano pewne formy weryfikacji, ta-kie jak „certyfikaty kobiecości” czy listy od lekarzy „potwierdzające płeć” zawodniczek.

W późniejszych latach zawodniczki musiały brać udział w tzw. „nagich paradach” przed komisją medyczną, co było nie tylko upokarzające, ale także budziło poważne wątpliwości co do ich etyczności.

W latach 60. wprowadzono test ciałek Barra (testujący wymaz z policzka) do wy-krywania obecności więcej niż jednego chromosomu X. Metoda ta jednak klasyfikowała niektóre kobiety jako mężczyzn (np. te z tylko jednym chromosomem X), co po-kazało jej ograniczenia i ryzyko fałszywych wyników.

Podobnie, późniejszy test wykrywający obecność genu SRY. Gen SRY zwykle kojarzony z chromosomem Y, może czasem występować także na chromosomach XX. Może być aktywny i inicjować rozwój jąder, ale równie dobrze może być obecny bez wywoływania takiego efektu. Metody te nie były ani precyzyjne, ani oparte na solidnych dowodach naukowych. Co ciekawe, zarówno odkrywca ciałek Barra (w 1987 roku) jak i odkrywca genu SRY (w latach 90. oraz w roku 2025) wyrażali sprzeciw przeciwko wykorzystaniu ich odkryć w testach płci.

W latach 90. IAAF zrezygnowała z obowiązkowego testowania wszystkich kobiet na rzecz testów „opartych na podejrzeniach”, a w 1992 r. całkowicie zaprzestała systema-tycznych testów, przekazując odpowiedzialność federacjom krajowym. Mimo to pozo-stawiono klauzule pozwalające na badania w indywidualnych przypadkach.

W 2000 r. Międzynarodowy Komitet Olimpijski zawiesił obowiązkowe testy płci na Igrzyskach w Sydney, zastępując je możliwością oceny medycznej w wybranych przypadkach. Od tego czasu testy zaczęły być bardziej skoncentrowane na poziomach testosteronu oraz diagnostyce różnic rozwoju płciowego (ZRP–Zróżnicowany rozwój płciowy), co jednak również wywoływało kontrowersje. Wyznaczenie arbitralnych progów testosteronu (np. 5 lub 10 nmol/L) nie ma solidnego uzasadnienia naukowe-go jako kryterium wykluczającego, a takie podejście może prowadzić do dyskryminacji i naruszania praw zawodniczek.

Przypadki takie jak Santhi Soundarajan (2006) czy Caster Semenya (od 2009) ukazały traumatyczne skutki testów – w tym publiczne upokorzenie, utajnione badania i presję na wykonywanie przymusowych interwencji medycznych. W wielu sytuacjach wyniki testów i same ich procedury były podważane pod względem wiarygodności, etyczności i legalności.

W 2014 r. sprawa Dutee Chand doprowadziła do zawieszenia przez SądArbitrażowy ds.Sportu regulacji IAAF dotyczących hiperandrogenizmu (wysokiego poziomu androgenów np.testosteronu),wskazując na brak wystarczających dowodów naukowych potwierdzających zasadność tych przepisów. W historii testów płcibyłtopierwszyformalny,prawny sprzeciw,z którym musiały zmierzyć się władze sportowe.

O wyzwaniach wnoszenia pozwów sądowych jakie stały przed Dutee Chand tak mówi w filmie dokumentalnym „Faulpaly: Dutee” dr. Katrina Karkazis3:

„To oznacza sprzeciwienie się w zasadzie wszystkiemu, do czego cię uczono i namawiano — sprzeciwienie się Indyjskiej Federacji Lekkoatletycznej, Indyjskiemu Urzędowi Sportu, IAAF. To znaczy sprzeciwić się ludziom, którzy próbują wywierać wpływ — trenerom, sponsorom i innym. Ona staje naprzeciw czemuś niezwykle potężnemu i mówi: 
Nie powinnam musieć się na to godzić.”

W 2018 i 2019 r. wprowadzono nowe regulacje skupiające się na określonych dyscyplinach i zawężające grupę objętą kontrolami, jednak nadal wywoływały one krytykę ze względu na stosowanych kryteriów oraz potencjalną dyskryminację. Badania naukowe, które posłużyły jako podstawa do wykluczenia Caster Semenyi z niektórych konkurencji, zostały później skorygowane, gdy ujawniono błędy w analizach i prezentacji danych.4 5 Sami naukowcy, którzy stali za wynikami, przyznali, że ich badanie, wskazujące na rzekomy związek między wysokim poziomem testosteronu a lepszymi wynikami sportowymi wśród sportsmenek, „mogło wprowadzać w błąd, sugerując zależność przyczynowo-skutkową”. Mimo to World Athletics utrzymało obowiązujące regulacje.

Regulacje wprowadziły również „rozwiązania”, np. interwencje farmakologiczne mające na celu obniżenie naturalnego poziomu testosteronu, pomimo sprzeciwu Światowego Stowarzyszenia Medycznego, które również wezwało lekarzy, aby aby powstrzymali się od udziału w realizacji nowych przepisów dotyczących kwalifikacji zawodniczek.6

25 marca 2025 roku organizacja Światowa Lekkoatletyka (ang. WorldAthletics) poinformowała o wprowadzeniu nowych zasad kwalifikacji do kobiecych konkurencji sportowych. Zgodnie z nowymi regulacjami, każda zawodniczka pragnąca wziąć udział w rywalizacji kobiet będzie zobowiązana do wykonania testu DNA, polegającego na pobraniu wymazu z jamy ustnej w celu identyfikacji genu SRY. Dodatkowo, przewidziano możliwość użycia testu z kropli krwi, który ma służyć do pomiaru poziomu testosteronu.

Mimo że współcześnie testy SRY często przedstawiane są jako przełomowe narzędzie diagnostyczne, ich wiarygodność ma istotne ograniczenia. Gen SRY, zazwyczaj utożsamia-ny z obecnością chromosomu Y, nie zawsze jest dla niego charakterystyczny – zdarza się, że pojawia się również u osób z układem XX. Co więcej, jego obecność nie gwarantuje konkretnego efektu biologicznego: może za-równo uruchomić proces formowania jąder, jak i pozostać całkowicie nieaktywny.

Co istotne, badanie to całkowicie pomija fakt, że niektóre osoby interpłciowez chromosomami XY są niewrażliwe na androgeny, takie jak testosteron, co oznacza, że hormon ten nie ma wpływu na ich organizm.

Jak wspomniano wcześniej, World Athletics wykorzystywało testy SRY w latach 90. ubiegłego wieku, jednak skala negatywnych konsekwencji dla zawodniczek była wówczas tak duża, że po siedmiu latach zdecydowano o rezygnacji z tej metody.

„Podczas Igrzysk w Barcelonie w 1992 roku u dwunastu zawodniczek wykryto gen SRY. Jednak dalsze analizy wykazały, że jeden wynik był fałszywie pozytywny, sześć zidentyfikowało nie-właściwy gen, a pięć dotyczyło zawodniczek interpłciowych. Cztery lata później, podczas Igrzysk w Atlancie, testy błędnie zakwestionowały uczestnictwo ośmiu kobiet, które ostatecznie zostały dopuszczone do rywalizacji. Wadliwość testów i wyrządzone nimi szkody doprowadziły do zakończenia tej praktyki przez MKOl w 1999 roku”.7

Jednym z ekspertów sprzeciwiających się wykorzystywaniu testów na obecnoć genu SRY jest m.in. Andrew Sinclair, który odkrył go w 1990 roku i poświęcił ponad 30 lat na jego badania.8 „World Athletics twierdzi, że gen SRY jest wiarygodnym wskaźnikiem do określania płci biologicznej. Tymczasem płeć w ujęciu biologicznym jest znacznie bardziej złożona i obejmuje czynniki chromosomalne, gonadalne (jądra/ jajniki), hormonalne oraz cechy płciowe drugorzędowe”.

Używanie genu SRY do ustalania płci biologicznej jest błędne, ponieważ jedyne, co można z niego odczytać, to to, czy gen jest obecny, czy nie. Jego obecność nie mówi on nic o tym, jak funkcjonuje, czy doszło do wykształcenia jąder, czy produkowany jest testosteron, a jeśli tak – czy organizm potrafi go wykorzystać”

W swoim liście, skierowanym do przewodniczącego Światowej Lekkoatletyki (ang. World Athletics), eksperci z zakresu praw człowieka ONZ napisali, że „obecne regulacje utrwalają negatywne stereotypy i stygmatyzację, sugerując, że kobiety należą-ce do wskazanej kategorii nie są kobietami – i że powinny zostać ‘naprawione’ poprzez nieuzasadnione procedury medyczne, które niosą ze sobą negatywne skutki zdrowotne. Albo powinny rywalizować z mężczyznami, lub w ‘odpowiedniej kategorii interpłciowej lub podobnej’, co może podważać ich samookreślenie. Kobiety, które nie wpisują się w kulturowo skonstruowane wyobrażenia o kobiecości, są szczególnie narażone na dyskryminację, przemoc i kryminalizację. Poprzez wyodrębnienie określonej grupy zawodniczek i odmówienie im przynależności do kategorii ‘kobiecej’, IAAF naraża te kobiety na konsekwencje wykraczające daleko poza sam brak możliwości rywalizacji”.9

Women Sports Foundation10– fundacja, której misją jest wspieranie dziewcząt i kobiet w sporcie, aby mogły rywalizować bez przeszkód, w tym na najwyższym poziomie sportu, stanowczo stwierdziła, że normy kwalifikowalności dla sportów kobiecych, które wymagają wykazania się określonym poziomem hormonów, promują kontrolowanie płci za pomocą środków medycznych i są dyskryminujące.

2026: Powrót obowiązkowych testów genetycznych

W dniu 26 marca 2026 roku Międzynarodowy Komitet Olimpijski (IOC) ogłosił nową politykę dotyczącą udziału w kategorii kobieceh, wprowadzając obowiązkowe testy genetyczne dla wszystkich zawodniczek. To pierwszy powrót do powszechnego testowania płci od 2000 roku. 

Nowe zasady opierają się na badaniu obecności genu SRY tak jak to miało miejsce w latach 90tych ubieglego stulecia. Jednak, sam wynik takiego testu nie pozwala jednak określić płci ani cech istotnych z punktu widzenia sportu. Obecność genu nie mówi nic o jego działaniu, rozwoju cech płciowych ani o tym, jak organizm reaguje na hormony.  Nie ma również dowodów naukowych łączących obecność genu SRY z przewagą sportową. 

Zgodnie z nową polityką wszystkie kobiety i dziewczęta startujące w igrzyskach olimpijskich mają podlegać obowiązkowemu testowaniu. Oznacza to, że badaniom mogą być poddawane także bardzo młode osoby –  najmłodsza zawodniczka podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku miała zaledwie 11 lat.

Pozytywny wynik może prowadzić do wykluczenia z kategorii kobiet, chyba że dana osoba zostanie zakwalifikowana do wąskiej grupy wyjątków. W praktyce często wiąże się to z koniecznością przechodzenia dalszych, niekiedy inwazyjnych badań. 

Wprowadzone regulacje mogą prowadzić do naruszeń praw człowieka, w tym prawa do prywatności i integralności cielesne. Na szczególne ryzyko narażone będą młode zawodniczki – związane z presją, brakiem realnej możliwości wyrażenia świadomej zgody oraz potencjalnymi konsekwencjami psychologicznymi i społecznymi ujawnienia wrażliwych informacji genetycznych. 

Przyłączamy się do apeli ekspertów prawnych, naukowców, specjalnych sprawozdawców ONZ oraz ponad 130 organizacji działających w obszarze praw człowieka do ponownej regulacji oraz do opracowania rozwiązań, które będą chronić zarówno integralność sportu, jak i prawa wszystkich zawodniczek. 

Dziennikarzy i wszystkie osoby zainteresowane tematem zachęcamy do zapoznania się z dokumentem z najczęściej zadawanymi pytaniami i odpowiedziami na nie, dotyczącymi regulacji wprowadzonych w marcu 2026 (w języku angielskim). 

TUTAJ można się zapoznać ze stanowiskiem Fudnacji Interakcja.

Powrót do początku

Wątek polski

Atletką, która została ofiarą testów płci była polka – Ewa Kłobukowska.

W 1967 roku wprowadzono w międzynarodowym sporcie tzw. test ciałek Barra, jako sposób weryfikacji płci zawodniczek. Polegał on na analizie wymazu z wewnętrznej strony policzka w celu wykrycia obecności więcej niż jednego chromosomu X. Jedną z pierwszych osób poddanych temu badaniu była Ewa Kłobukowska – znakomita polska sprinterka. Podczas zawodów o Puchar Europy w Kijowie komisja uznała, że „posiada dodatkowy chromosom”, co mogło wskazywać na mozaicyzm – naturalnie występujący wariant rozwoju cech płciowych, w którym u jednej osoby mogą współistnieć komórki z układem XX i XXY lub XX i XY.

W wyniku tej decyzji Kłobukowską wykluczono z udziału w zawodach, i bez jej zgody, ujawniono wyniki testów. Ówczesny prezes Polskiego Komitetu Olimpijskiego, Włodzimierz Reczek, określił tę sytuację jako „oburzającą i nieetyczną”. Mimo licznych głosów sprzeciwu ze strony lekarzy i specjalistów – w tym samego Murraya Barra, twórcy metody, który nazwał jej stosowanie w sporcie „niewłaściwym” – test ten zyskał w kolejnych latach szerokie zastosowanie przez organizacje takie jak Międzynarodowy Komitet Olimpijski czy IAAF (obecnie World Athletics). Później MKOL przyznał, że „procedury testowe okazały się niedokładne”11, jednak – jak zauważył Polski Komitet Olimpijski – mimo iż testy, którym poddano Kłobukowską, zostały uznane za niewiarygodne, „nikt [z międzynarodowych władz lekko-atletycznych] jak dotąd nie przeprosił ani nie zrehabilitował tej ofiary błędu medycznego”.12

Po dyskwalifikacji przez federację, głównie na wniosek działaczy z ZSRR i NRD, Kłobukowskiej odmówiono prawa startu w kolejnych zawodach pod pretekstem „nieokreślonego statusu płciowego”. W 1969 roku Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji Lekkoatletycznych formalnie wykreśliło wszystkie jej rekordy ze światowych tabel. Media dodatkowo zaostrzyły sytuację, publikując sensacyjne i krzywdzące artykuły, sugerujące, że Kłobukowska nie była kobietą.

Jak po latach zauważył dziennikarz sportowy Andrzej Lewandowski, ówczesny szef działu sportowego „Trybuny Ludu”: „W ten sposób można było pozbyć się konkurencji. Sport był wtedy wielką polityką. Gdy jacyś Polacy zaczynali za mocno dokazywać, kłuło to w oczy wiele innych krajów. Tak było z naszą lekkoatletyczną potęgą”.13

Sama Kłobukowska, zniszczona psychicznie i publicznie upokorzona, wycofała się z życia sportowego, ukończyła studia i zdecydowała się na wyjazd z kraju, by zacząć nowe życie.

Murray Barr – genetyk i anatom, od którego nazwiska nazwano metodę – apelował o zaprzestanie opisanych praktyk, pisząc: „To dla mnie źródło wstydu”.14

Podczas kontrowersyjnych dyskusji w roku 2024 wokół walk bokserskich na Olimpiadzie w Paryżu, również Polscy działacze wyrażali wątpliwości co do okoliczności, które doprowadziły do sporu, wskazując:

„Moje osobiste zdanie jest takie, że Włoszka była już pewna przegranej i ustalili z trenerem, że odpuszczają tę walkę, bo wiedzieli, że nie mają najmniejszej szansy. Jeśli chodzi o Algierkę, ja sam jako trener do końca nie wiem, jak jest, ale dwa lata temu Aneta Rygielska z nią walczyła i ta walka była dość równa, przegraliśmy minimalnie. To, co się dzieje teraz w świecie to trochę za duża propaganda.” – mówił o walce Khelif i Carini trener naszych pięściarek, Tomasz Dylak. „Wszystkie zawodniczki i wszyscy trenerzy na świecie dokładnie znają tę zawodniczkę, bo ona startuje od wielu lat, a dziś słyszałem wypowiedzi Kellie Harrington, mistrzyni olimpijskiej, że nie będzie startować z takimi osobami. A przecież ona walczyła z nią dwa lata temu i gładko wygrała”.15

Powrót do początku

Probelmatyczne dyskusje o interpłciowości w sporcie

Niestety,pomimoupływu czasu oraz lepszego zrozumienia jak kompleksowym pojęciem jest płeć,dyskusje wokół zawodniczek urodzonych z nietypowymi cechami płciowymi nie zmieniły swojego charakteru.

Słyszeliśmy na przykład, że: Udział zawodniczek urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi w sportach walki stanowi zagrożenie zdrowia i życia innych zawodniczek. Mimo to nie pojawiały się pytania, dla-czego trenerzy i działacze nadal wystawiali zawodniczki do walki, mimo że sami powoływali się na takie ryzyko. Jaka jest odpowiedzialność działaczy sportowych za zdrowie zawodniczek?

Powrót do początku

Wiele informacji pojawiających się w mediach opierało się na spekulacjach bądź na niepotwierdzonych przeciekach informacji, w tym danych wrażliwych. Zachęcamy dziennikarzy i media ogółem do refleksji nad wymiarem etycznym powielania takich informacji. Dodatkowo, zawodniczki określane są czasem jako mężczyźni, pomimo tego, że po urodzeniu ich płeć była określona w taki sam sposób jak wszystkich innych osób (na podstawie oględzin) i w takiej płci wzrastały i żyły do tej pory.

Każda publiczna spekulacja dotycząca cech płciowych lub tożsamości płciowej danej osoby jest nieetyczna i stanowi naruszenie jej podstawowego prawa do godności. Zachęcamy do refleksji: gdyby dziś okazało się, że wynik badania Państwa kariotypu różni się od dotychczasowych założeń, czy taka informacja powinna być upubliczniona?

Powrót do początku

Argumentem, który dość często pojawiał się w dyskusjach, są tzw. równe szanse. Jednak sport z założenia nie jest dziedziną w której wszyscy mają takie same szanse. Wygrywają osoby które są sprawniejsze, silniejsze, szybsze. Można wręcz powiedzieć, że najlepszymi sportowcami są osoby nie-przeciętne i często dzięki temu celebrowane, np. narciarz Eero Mäntyranta, który dzięki różnicy genetycznej miał 20 do 50% więcej czerwonych krwinek, dających mu przewagę nad innymi zawodnikami. Innym przykładem może być koszykarka Zhang Ziyu mająca 226 cm wzrostu – więcej niż przeciętne kobiety – czy w związku z tym powinna być wykluczona z rywalizacji?

Dyskusje na temat równych szans pomijają również fakt, że zawodniczki i zawodnicy reprezentujący różne kraje czy kluby mają bardzo zróżnicowane zasoby, np. w posta-ci bazy treningowej, zespołu specjalistów z nimi pracującego itd. Jeśli faktycznie chce-my wyrównania szans, to czy nie należałoby wprowadzić limitów wydatków, jakie można przeznaczyć na przygotowanie każdej osoby biorącej udział w zawodach?

Dodatkowo, testy i limity dotyczące naturalnie produkowanego testosteronu dotyczą jedynie kategorii kobiecej. Mężczyźni nie są poddawani żadnym regulacjom. Tymczasem badania pokazują, że poziom testosteronu u wielu atletów jest niższy od wartości uznawanych za typowe dla mężczyzn.16 Czy w związku z tym ich nie dotyczą zasady „równych szans”? Czy może poziom testosteronu nie jest wyznacznikiem przewagi?

Z kolei w artykule „Running like a girl”17 naukowcy porównali cztery konkurencje biegowe (100 m, 200 m, 400 m, 800 m), zestawiając:

Analiza pokazuje, że mimo wyższego poziomu testosteronu – ich rekordy życiowe mieszczą się wyraźnie w zakresie wyni-ków uzyskiwanych przez atletki endopłciowe (z typowymi cechami płciowymi).

Dodatkowo, żadna z kobiet ze zróżnicowanymi cechami płciowymi nie osiągnęła wyników charakterystycznych dla mężczyzn.

Zapraszamy do wysłuchania podcastu PSII (Psychosocial Studies Intersex International) poświęconemu naukowym i prawnym argumentom dotyczącym kwestii fair play w sporcie wyczynowym. Goscie prof. Petera Hegarty’ego – prof. Alun Williams i dr Benjamin Moron-Peuch omawiają biologiczne podstawy łączące rozwój cech płciowych z wynikami sportowymi, znaczenie tych ustaleń dla legalności włączania lub wykluczania kobiet ze zróżncoowanymi cechami płciowymi ze sportu wyczynowego oraz psychospołeczne konsekwencje testów płci w sporcie.

Przekierowanie do strony podcastu
Powrót do początku

Z wypowiedzi na temat zawodniczek ze zróżnicowanymi cechami płciowymi można wywnioskować, że są one oszustkami, a ich sukcesy wynikają jedynie z ich cech płciowych.

Nie bierze się przy tym pod uwagę treningów, poświęcenia i wszystkich innych czynników, które sprawiają, że ktoś staje się atletą na poziomie elitarnym. Jednocześnie, tzw. „testy płci” są co najmniej kontrowersyjne i nie po-zwalają na jasne określenie, kto posiada prze-wagę i z czego ona wynika. Nie istnieją żadne badania potwierdzające rzekomą przewagę zawodniczek ze zróżnicowanymi cechami płciowymi.

„Regulacje sportowe stworzyły kulturę podejrzliwości. Ta historia kontrolowania kobiecych ciał budowana była przez całe dekady” —mówi w filmie dokumentalnym “Category: Woman” badaczka  i działaczka na rzecz praw zawodniczek – dr Payoshni Mitra18.

Powrót do początku

W dyskusjach publicznych często dochodzi do mylenia pojęć interpłciowości i transpłciowości, mimo że odnoszą się one do zupełnie różnych kwestii.

Warto jasno rozróżnić te dwie kategorie:

Niektóre osoby interpłciowe mogą mieć również doświadczenia transpłciowości, podobnie jak osoby endopłciowe (nieinterpłciowe).

Niestety, brak wiedzy i zrozumienia, czym jest interpłciowość oraz jakie doświadczenia mają osoby urodzone ze zróżnicowanymi cechami płciowymi, sprzyja myleniu pojęć i tematów z nimi związanych.

Powrót do początku

Sport podobnie jak media kształtują postawy społeczne, co wiąże się z dużą odpowiedzialnością. Błędne i krzywdzące narracje uderzają w jedną z grup społecznych najbardziej narażonych na dyskryminację.

O tym jak styl narracji oraz same regulacje wpływają na zawodniczki, których one dotyczą, świadczą najlepiej wypowiedzi ich samych.

Straciłam chłopaka, bo wszystkie media pisały, że jestem mężczyzną. Wielokrotnie myślałam, że najlepiej byłoby umrzeć, bo nie potrafiłam znieść tyle cierpienia i niesprawiedliwości. Musiałam opuścić ośrodek przygotowań olimpijskich w Madrycie w ciągu 24 godzin. Zostałam na ulicy. Najtrudniejsze było to, że musiałam publicznie udowadniać przed całym światem, że jestem kobietą. Czujesz się, jakby wszyscy oceniali, w jakim stopniu jesteś kobietą. A to piętno zostaje z tobą na całe życie. Jeśli nie potrafimy tego zmienić, to jako społeczeństwo niewiele się rozwijamy”.19

Maria José Martínez-Patiño


To jest bardzo poniżające. Zwłaszcza dla kobiety uprawiającej lekkoatletykę, która zostaje poproszona o odejście. Upokorzona zostaje nie tylko ona, ale także jej rodzina, jej wspólnota i cały kraj. To kobieta ponosi największe konsekwencje. Czuje się wtedy, jakby była zupełnie sama na świecie i zaczyna wątpić, czy w ogóle gdziekolwiek pasuje”. 20

„Te cztery lata były dla mnie niezwykle trudne. Negatywne komentarze, strach przed przedwczesnym końcem kariery, bezduszne uwagi na temat mojego ciała — zmierzyłam się z tym wszystkim. Czuję ogromną ulgę, że znów mogę biegać bez strachu, wiedząc, że moja walka toczy się teraz tylko na bieżni, a nie poza nią.”21

Dutee Chand

„Byłam w depresji. Czułam, że straciłam wszystko. To nadal boli. Tak bardzo kochałam sport. Moje marzenie zostało zniszczone, próbowałam popełnić samobójstwo”. 22

„Też jestem człowiekiem, tak jak wszyscy inni – dlaczego nie jestem traktowana równo? Dlaczego nikt nie liczy się z moimi uczuciami? Te pytania prześladują mnie cały czas”. 23

Santhi Soundaraja

Byłam poddana nieuzasadnionej i inwazyjnej kontroli dotyczącej najbardziej intymnych i prywatnych aspektów mojego życia. Niektóre wydarzenia poprzedzające i bezpośrednio następujące po Mistrzostwach Świata w Berlinie naruszyły nie tylko moje prawa jako zawodniczki, ale także moje podstawowe prawa człowieka, w tym prawo do godności i prywatności”24

Semenya Caster

Według doniesień medialnych, Pratima Gaonkar, indyjska biegaczka, popełniła samobójstwo w 2001 roku po tym jak jej trener poinformował ją, że władze sportowe zaczęły się nią interesować,, gdy zdobyła srebrny medal w sztafecie 4×400 na Młodzieżowych Mistrzostwach Azji w lekkoatletyce w Brunei.25

Annet Negesa również zmagała się z myślami samobójczymi  w wyniku doświadczeń związanych z regulacjami organizacji sportowych.26 27 
Zapraszamy do obejrzenia krótkego filmu z Annet.

Powrót do początku

„Zawodniczki są oceniane według białych, zachodnich norm kobiecości. Oczekiwania dotyczące wyglądu i zachowania zgodnego z płcią, owłosienia ciała i wyglądu genitaliów opierają się na historycznie ugruntowanych, powiązanych z rasowymi uprzedzeniami, założeniach. Jednocześnie zawodniczki otrzymują jedynie ograniczone informacje o dostępnych możliwościach, w tym o potencjalnych interwencjach medycznych oraz ich możliwych, negatywnych konsekwencjach. Te okoliczności odzwierciedlają złożoną sieć niemożliwych wyborów, przed którymi stają zawodniczki – wyborów, które niszczą kariery i życia”.28

Przykładem mogą być zawodniczki z wyższym niż przeciętny poziomem testosteronu, które, aby móc nadal brać udział w zawodach, muszą obniżyć jego poziom farmakologicznie lub poprzez zabiegi chirurgiczne. Warto w tym kontekście przypomnieć, że Światowe Stowarzyszenie Medyczne wezwało lekarzy, aby nie uczestniczyli w wykonywaniu nowych przepisów dotyczących kwalifikacji zawodniczek.29

Są to dokładnie te same zabiegi, którym poddawane są osoby ze zróżnicowanymi cechami płciowymi – również w Polsce, gdzie często wykonuje się je w wieku, w którym dana osoba nie ma jeszcze możliwości samodzielnego podjęcia decyzji w oparciu o pełną wiedzę i informacje. Prowadzą one do nieodwracalnych skutków zdrowotnych i są potępiane przez organizacje zajmujące się prawami człowieka. Mówi o tym np. raport Biura Wysokiego Komisarza Na-rodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka „Dyskryminujące przepisy i polityki, akty przemocy oraz szkodliwe praktyki wobec osób interpłciowych”.30 Niestety, historie zawodniczek pokazują, że w ich przypadku interwencje medyczne przeprowadzane są bez przekazania im pełnych informacji.

Jedna z atletek, Annet Negesa, która została poddana operacji bez udzielenia przez nią świadomej zgody, określiła to podejście jako „traktowanie ludzi jak króliki doświadczalne, prowadzenie badań na istotach ludzkich i naruszanie praw człowieka”.31

W wyniku doświadczeń związanych z regulacjami organizacji sportowych Annet przeżywała poważny kryzys emocjonalny, który doprowadził ją do stanów depresyjnych i myśli samobójczych.32 33

Powrót do początku

Poza uprzedzeniowymi założeniami dotyczących kryteriów kobiecości, jednym z czynników może być również wpływ opieki medycznej – lub jej braku – na osoby urodzone ze zróżnicowanymi cechami płciowymi w różnych regionach świata.

Osoby interpłciowe w Polsce i wielu innych krajach są poddawane operacjom chirurgicznym, bez faktycznej potrzeby medycznej, w celu „modyfikacji” ich cech płciowych tak, aby były one bardziej „typowe”. Te nieodwracalne zabiegi, takie jak gonadektomia, są najczęściej wykonywane we wczesnym dzieciństwie, a więc w czasie, gdy osoba nie ma możliwości podjęcia własnej decyzji. Ich konsekwencjami mogą być m.in. sterylizacja czy konieczność korzystania z zastępczej terapii hormonalnej przez kolejne dziesięciolecia – w systemie opieki zdrowotnej, który nie zapewnia odpowiedniego wsparcia osobom dorosłym.

Zabiegi te określane są przez organizacje międzynarodowe jako naruszające podstawowe prawa człowieka, w tym prawa do integralności cielesnej.

W raporcie z 2013 roku, Specjalny Sprawozdawca  ONZ  ds. tortur  zauważył:

„Dzieci, które rodzą się z atypowymi cechami płciowymi, często poddawane są nieodwracalnemu przypisaniu płci, przymusowej sterylizacji, przymusowym operacjom ‚normalizacji’ narządów płciowych, wykonywanym bez ich świadomej zgody ani zgody ich rodziców, ‚w próbie naprawienia ich płci’, co pozostawia je z trwałą, nieodwracalną bezpłodnością i powoduje poważne cierpienie psychiczne”.34

Światowa Organizacja Zdrowia również publicznie sprzeciwia się przeprowadzaniu wczesnych operacji narządów płciowych oraz sterylizacji u młodzieży interpłciowej, o czym mowa w jej raporcie „Eliminating forced, coercive and otherwise involuntary sterilization” („Eliminowanie sterylizacji przymusowej, wymuszonej i w inny sposób dobrowolnie niezaakceptowanej”.35

Powrót do początku

Testy płci nie uwzględniają faktu, że biologiczne ujęcie płci jest znacznie bardziej złożone, niż jeszcze do niedawna sądzono. Pokazuje to sama historia testów. Od krzywdzących nagich parad, przez wprowadzania testów ciałek Barra (którym przeciwstawiał się sam ich odkrywca), korekty badań testów dotyczących przewagi mającej rzekomo wynikać z wyższego poziomu testosteronu, po testy genu SRY, które zostały wycofane pod koniec lat 90., a ich ponownemu wprowadzeniu przeciwstawia się m.in. sam jego odkrywca.

„Kiedy jesteś mężczyzną i osiągasz wyjątkowe wyniki, jesteś superbohaterem. Kiedy jesteś kobietą i osiągasz wyjątkowe wyniki, ludzie zakładają, że musisz być mężczyzną.”Dodaje dr Payoshni Mitra, w przywołanym już filmie  dokumentalnym „Category: Woman“.36

Co ciekawe podobne zdanie mają sportsmenki! W artykule opublikowanym w „European Journal of Sport Science”37 naukowcy przedstawili wyniki badania opinii sportsmenek startujących na najwyższym poziomie.

Zdaniem sportsmenek zawodniczki z ZCP są niesprawiedliwie traktowane w sporcie (58,5%). Były one też zgodne, że federacje sportowe powinny zrobić więcej, aby sport był bardziej inkluzywny dla osób z ZCP (82,2%).

Zawodniczki w większości nie poparły również tworzenia odrębnej kategorii sportowej dla zawodniczek z ZCP (także w sportach walki).

Powrót do początku

Wpływ na osoby interpłciowe

Dyskusje i atak na zawodniczki, które być może mają cechy interpłciowe, mają też wpływ na osoby w podobnej sytuacji w społeczeństwie. Kształtują one to, jak jesteśmy odbierani i postrzegani. Ostatnią rzeczą, której potrzebujemy, jest szerzenie dezinformacji i pogłębianie stereotypów dotyczących dużej części społeczeństwa – ONZ szacuje, że nawet około 1,7% populacji globalnej ma cechy interpłciowe.38

Badania Agencji Praw Podstawowych (FRA) Unii Europejskiej z 2023 roku pokazują m.in.,że:

To samo badanie pokazuje niepokojącą sytuację młodych osób – 76% uczniów i uczennic doświadczyło nękania, wyśmiewania, dokuczania, obelg lub gróźb z powodu cech interpłciowych. Niestety są to sytuacje dobrze nam znane. Wiele osób z naszej społeczności osobiście doświadczyło nękania. Analiza FRA z 2019 roku39 pokazywała, że większość z młodych osób (90%) również nie poinformowała nikogo o doświadczeniu tej formy przemocy. Młode osoby interpłciowe często mają poczucie, że ich obawy i uczucia są bagatelizowane, także przez najbliższych.

O tym, jaki wpływ mają na nas te wszystkie doświadczenia świadczy raport badawczy z Australii, który pokazuje, że 60% osób interpłciowych doświadczyło myśli samobójczych, a 19% próbowało popełnić samobójstwo.40 Te niepokojące statystyki są wyższe niż w przypadku ogółu populacji Australii, gdzie mniej niż 3% ankietowanych rozważało lub próbowało popełnić samobójstwo. Jako przyczyny, osoby uczestniczące w badaniu podawały izolację z powodu stygmatyzacji lub dyskryminacji, odrzucenie przez rodzinę i szkolne znęcanie się ze strony rówieśników i nauczycieli oraz doświadczenia zbędnej medykalizacji.

Również rodzice dzieci interpłciowych znajdują się w trudnej sytuacji. Według badań z 2013 r., 31% matek i 18% ojców wykazuje symptomy stresu pourazowego.41

Ataki na sportsmenki często koncentrują się na ich wyglądzie, który może odbiegać od wzorców kobiecości, zwłaszcza europejskich. Takie narracje uderzają nie tylko w osoby interpłciowe, ale także normalizują ataki na kobiety, które rzekomo nie wyglądają „wystarczająco kobieco.” Jednak brak zrozumienia odbija się także na chłopcach urodzonych ze zróżnicowanymi cechami płciowymi, zwłaszcza w kontekście zajęć sportowych, z których są wykluczani, bądź doświadczają nękania ze względu na to jak zbudowane jest ich ciało.

Uprawianie sportu to jeden z najlepszych sposobów dbania o zdrowie fizyczne i psychiczne. Jednak dostępne opracowania pokazują, że wiele osób interpłciowych uprawiających sport amatorsko doświadcza z powodu swojej interpłciowości negatywnych reakcji ze strony innych osób aktywnych sportowo. Część z nich odczuwa również lęk przed takimi reakcjami. To sprawia, że niektóre osoby rezygnują z uczestnictwa w sporcie lub z powrotu do aktywności fizycznej. Inne ukrywają to, że są interpłciowe.42 Dodatkowo toksyczna narracja i atmosfera podejrzliwości wpływają także na inne osoby – zwłaszcza kobiety – które rzekomo nie wyglądają „wystarczająco kobieco”.

Powrót do początku

Co możesz zrobić

  • 1. Edukuj siebie i innych Dowiedz się więcej o interpłciowości, testach płci i ich wpływie na życie sportowczyń. Dziel się wiedzą, np. tą lub innymi broszurami – to pierwszy krok do zmiany. Zapraszamy też do Bazy Wiedzy Fundacji Interakcja.
  • 2. Reaguj na dyskryminację Nie milcz, gdy słyszysz krzywdzące komentarze. Twoja reakcja może dać komuś poczucie wsparcia i bezpieczeństwa.
  • 3. Wspieraj organizacje i inicjatywy Zaangażuj się w działania organizacji wspierających osoby interpłciowe. Nawet drobna darowizna czy udostępnienie ich treści w mediach społecznościowych ma znaczenie.
  • 4. Zmieniaj język i narrację Zwracaj uwagę na to, jak mówisz o płci, sporcie i „normalności”. Słowa kształtują rzeczywistość – wybieraj te, które łączą i budują, a nie wykluczają.
  • 5. Wspieraj sportowczynie Śledź ich kariery, kibicuj, udostępniaj ich historie. Pokaż, że ich obecność w sporcie jest ważna i potrzebna.
  • 6. Pytaj, słuchaj, ucz się Nie musisz znać wszystkich odpowiedzi. Wystarczy, że jesteś gotowy_a słuchać i uczyć się z szacunkiem.

Wesprzyj działania Fundacji Interakcja przekazując darowiznę na cele statutowe

Powrót do początku

Dodatkowe źródła i informacje

Rada Europy – Zalecenia dotyczące równości osób interpłciowych (2025) Recommendation CM/Rec(2025)7
https://www.coe.int/en/web/sogi/intersexrecommendation

Human Rights Watch – „They’re Chasing Us Away from Sport” (2020) Raport o naruszeniach praw człowieka związanych z testami płci w sporcie kobiet. Dostępny online:
https://www.hrw.org/report/2020/12/04/theyre-chasing-us-away-sport/human-rights-violations-sex-testing-elite-women

Raport ONZ – „Intersection of race and gender discrimination in sport” Analiza wpływu regulacji sportowych na kobiety z różnych regionów świata. Dostępny online: https://www.ohchr.org/en/documents/thematic-reports/ahrc4426-intersection-race-and-gender-discrimination-sport-report-united

Lindsay Parks Pieper – „Sex Testing: Gender Policing in Women’s Sports” Książka o historii testów płci w sporcie. https://www.press.uillinois.edu/books/?id=p081027

Film dokumentaly „Category: Woman” dostępny online: https://www.categorywomandoc.com/thefilm

Powrót do początku

Przypisy

  1. Karta Olimpijska, Międzynarodowy Komitet Olimpijski — obowiązuje od 9 października 2018, Lausanne 2018. https://www.olimpijski.pl/Media/files/Karta-Olimpijskav9-10-2018.pd ↩︎
  2. Skrót DSD jest czasem rozwijany jak Disorder of Sex Development, czyli Zaburzenia Rozwoju Płciowego, co jest mylące, gdyż większość osób interpłciowych rodzi się zdrowa. ↩︎
  3. https://www.olympics.com/en/original-series/episode/foul-play-dutee ↩︎
  4. Intersex athletes and Olympic rules, The New York Times, 18 sierpnia 2021. https://www.nytimes.com/2021/08/18/sports/olympics/intersex-athletes-olympics.html ↩︎
  5. „Bombshell: World Athletics Admits its Research Underpinning DSD…”, Roger Pielke Jr – Substack. https://rogerpielkejr.substack.com/p/bombshell-world-athletics-admits ↩︎
  6. Światowe Stowarzyszenie Lekarzy (WMA) wzywa lekarzy, by nie stosowali przepisów IAAF dotyczących klasyfikacji zawodniczek, World Medical Association, 25 kwietnia 2019. https://www.wma.net/news-post/wma-urges-physicians-not-to-implement-iaaf-rules-on-classifying-women-athletes/ ↩︎
  7. Regression, Not Progress: A Response to World Athletics’ Return to Sex Testing, Lindsay Parks Pieper, Jaime Schultz i Jörg Krieger – Idrottsforum, 2025. https://idrottsforum.org/feature-pieperetal250403/ ↩︎
  8. World Athletics’ mandatory genetic test for women athletes is misguided. I should know – I discovered the relevant gene in 1990, Andrew Sinclair – The Conversation, 3 sierpnia 2025.
    https://theconversation.com/world-athletics-mandatory-genetic-test-for-women-athletes-is-misguided-i-should-know-i-discovered-the-relevant-gene-in-1990-262367 ↩︎
  9. Mandates of the Special Rapporteur on the Right of Everyone to the Enjoyment of the Highest Attainable Standard of Physical and Mental Health; the Special Rapporteur on Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment; and the Working Group on the Issue of Discrimination Against Women in Law and in Practice, Special Procedures Communication to the IAAF, 18 września 2018, OL OTH 62/2018. https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Health/Letter_IAAF_Sept2018.pdf ↩︎
  10. https://www.womenssportsfoundation.org/ ↩︎
  11. Profil Ewy Kłobukowskiej, oficjalna strona Igrzysk Olimpijskich. https://www.olympics.com/en/athletes/ewa-klobukowska ↩︎
  12. The Olympic champion wrongly banned for failing a gender test 60 years ago, Notes from Poland, 12 sierpnia 2024. https://notesfrompoland.com/2024/08/12/the-olympic-champion-wrongly-banned-for-failing-a-gender-test-60-years-ago/ ↩︎
  13. Ewa Kłobukowska – nieznana historia, Magazyn Bieganie. https://magazynbieganie.pl/ewa-klobukowska-nieznana-historia/ ↩︎
  14. Tested: Card-Carrying Females, NPR. https://www.northcountrypublicradio.org/news/npr/1216507659/tested-card-carrying-females ↩︎
  15. Wrze po walce Algierki. Trener Polek rzuca nowe światło – propaganda?, Przegląd Sportowy / Onet, 2024.
    https://przegladsportowy.onet.pl/igrzyska-olimpijskie/paryz-2024/wrze-po-walce-algierki-trener-polek-rzuca-nowe-swiatlo-propaganda/0rx34ve ↩︎
  16. Sönksen PH, Holt RIG, Böhning W, Guha N, Cowan DA, Bartlett C, Böhning D. Why do endocrine profiles in elite athletes differ between sports? Clin Diabetes Endocrinol. 2018;4:3. doi:10.1186/s40842-017-0050-3. PMID: 29445518; PMCID: PMC5804043. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29445518/ ↩︎
  17. Running Like a Girl: Athletics Performance of Women Whose Eligibility is Subject to World Athletics DSD Regulations, Sasha Gollish, Shane Heffernan, Adam Herbert, Madeline Pape, Catherine Sabiston, Georgina Stebbings, Alun Williams & Roger Pielke, OSF Preprint (2025). Dostępny online: https://doi.org/10.31219/osf.io/axvqz_v2 ↩︎
  18. https://www.categorywomandoc.com/thefilm ↩︎
  19.  I was ‘Caster Semenya of the 1980s,’ says María José Martínez-Patiño, The Times. https://www.thetimes.com/sport/athletics/article/i-was-caster-semenya-of-the-1980s-says-maria-jose-martinez-patino-n5clbzjg5 ↩︎
  20. Cytat z filmu Category: Woman. Oficjalna strona: https://www.categorywomandoc.com/ ↩︎
  21. I have offered Caster Semenya my legal team: Dutee Chand, Indian Express, 2018. https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/i-have-offered-caster-semenya-my-legal-team-dutee-chand-5153337/ ↩︎
  22. Santhi turns to coaching after suicide attempt, Taipei Times, 11 czerwca 2009. https://www.taipeitimes.com/News/sport/archives/2009/06/11/2003445882 ↩︎
  23. Where is Santhi Soundarajan now? Asian Games medal stripped, ABC News, 17 grudnia 2022.
    https://www.abc.net.au/news/2022-12-17/where-is-santhi-soundarajan-now-asian-games-medal-strip-
    ped/101737534     ↩︎
  24. Caster Semenya comeback statement, The Guardian, 30 marca 2010. https://www.theguardian.com/sport/2010/mar/30/caster-semenya-comeback-statement ↩︎
  25. The girl before Dutee Chand: Pratima Gaonkar, Indian Express, 2018. https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/the-girl-before-dutee-chand-pratima-gaonkar-5346699 ↩︎
  26. How can intersex women gain fair access to sport?, ABC News (YouTube). https://www.youtube.com/watch?v=4rAHqh9OghY ↩︎
  27.  Intersex runner Annet Negesa seeks equal rights in sport, ABC News, 12 marca 2023. https://www.abc.net.au/news/2023-03-12/intersex-runner-annet-negesa-seeks-equal-rights-in-sport/102069710 ↩︎
  28. Karkazis, K., Carpenter, M. Impossible „Choices”: The Inherent Harms of Regulating Women’s Testosterone in Sport. Bioethical Inquiry 15, 579–587 (2018). doi: https://doi.org/10.1007/s11673-018-9876-3 ↩︎
  29.  Światowe Stowarzyszenie Lekarzy (WMA) wzywa lekarzy, by nie stosowali przepisów IAAF dotyczących klasyfikacji zawodniczek, World Medical Association, 25 kwietnia 2019. https://www.wma.net/news-post/wma-urges-physicians-not-to-implement-iaaf-rules-on-classifying-women-athletes/ ↩︎
  30. A/HRC/60/50, United Nations Human Rights Council, „Report on Protecting the Rights of Persons with Variations of Sex Characteristics”, marzec 2025. https://docs.un.org/en/A/HRC/60/50 ↩︎
  31. Annet’s Story: Women in Sport Face Abusive Sex Testing, Human Rights Watch (YouTube). https://www.youtube.com/watch?v=u5rZrO4KCro ↩︎
  32. How can intersex women gain fair access to sport?, ABC News (YouTube). https://www.youtube.com/watch?v=4rAHqh9OghY ↩︎
  33. Intersex runner Annet Negesa seeks equal rights in sport, ABC News, 12 marca 2023.
    https://www.abc.net.au/news/2023-03-12/intersex-runner-annet-negesa-seeks-equal-rights-in-sport/102069710 ↩︎
  34. Rada Praw Człowieka ONZ, Report of the Special Rapporteur on Torture and Other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment, Juan E. Méndez, A/HRC/22/53, 1 lutego 2013. https://docs.un.org/en/A/HRC/22/53 ↩︎
  35. Światowa Organizacja Zdrowia et al., Eliminating Forced, Coercive and Otherwise Involuntary Sterilization
    – An Interagency Statement, WHO, maj 2014 https://www.who.int/publications/i/item/9789241507325 ↩︎
  36. https://www.categorywomandoc.com/thefilm ↩︎
  37. Eligibility of Athletes With a Difference in Sex Development in Elite Sport: Opinions of National, Elite and World Class Athletes, Niall Timothy Fife, Alex Lauren Shaw, Georgina Kate Stebbings, Marie Chollier, Luke Thomas Joseph Cox, Andy Neil Harvey, Alun Gwen Williams & Shane Micheal Heffernan, European Journal of Sport Science, 28 kwietnia 2025, DOI: 10.1002/ejsc.12300. https://doi.org/10.1002/ejsc.12300 (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) ↩︎
  38. United Nations Free & Equal – Intersex People https://www.unfe.org/en/know-the-facts/challenges solutions/intersex#:~:text=According%20to%20expert- s%2C%20between%200.05,sexual%20orientation%20or%20gender%20identity ↩︎
  39. A long way to go for LGBTI equality, Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, 2020. https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/fra-2020-lgbti-equality-1_en.pdf ↩︎
  40. Jones, T. (2016). The needs of students with intersex variations. Sex Education, 16(6), 602–618. https://doi.org/10.1080/14681811.2016.1149808 ↩︎
  41. Pasterski, Vickie & Mastroyannopoulou, Kiki & Wright, Deborah & Zucker, Kenneth & Hughes, Ieuan. (2013).
    Predictors of Posttraumatic Stress in Parents of Children Diagnosed with a Disorder of Sex Development.
    Archives of sexual behavior. 43. 10.1007/s10508-013-0196-8.
    https://www.researchgate.net/publication/257301362_Predictors_of_Posttraumatic_Stress_in_Parents_of_
    Children_Diagnosed_with_a_Disorder_of_Sex_Development     ↩︎
  42. Sportdeelname en -ervaringen van transgender en intersekse personen, Mulier Instituut, 2025. https://www.kennisbanksportenbewegen.nl/?file=12206&m=1747305397&action=file.download ↩︎
Powrót do początku